Anastas Jovanović – Prvi srpski fotograf

Anastas Jovanović, obdareni umetnik i izraziti romantičar, prvi srpski litograf i prvi srpski fotograf, živ i radoznao duh, vaspitavan na izvorima evropske kulture, odani prijatelj dinastije Obrenovića i kneza Mihaila, njegov upravitelj dvora, umetnički svestrana ličnost, visokog društvenog ugleda, daleko je poznatiji u srpskoj kulturnoj istoriji kao slikar i grafičar nego kao fotograf. Ostavio je za sobom umetničko delo izuzetno po vrednosti, raznovrsnosti i obimu. Vremenom, njegova umetnička zaostavština je brižljivo prikupljena po našim muzejima i proučena.

O Anastasu Jovanoviću, pored Zaharija Orfelina, najznačajnijem grafičaru u novijoj srpskoj grafici, pisalo se i za vreme njegovog života, a posle smrti glavna tema proučavanja bio je njegov slikaroki i grafički rad, kao i rad na primenjenoj umetnosti, dok je njegov fotografski rad najčešće samo pominjan kao pomoćno sredstvo pri izradi litografija. Tek će Branibor Debeljković, koji se bavi proučavanjem fotografije u Srbiji, izričito napisati „mnogo značajnije mesto u našoj kulturnoj istoriji odredila mu je njegova fotografska zaostavština”. Tačno, ali tako je samo delom jedne rečenice pomenuta izuzetna vrednost fotografskog dela Anastasa Jovanovića. Bilo je autora koji su pre više desetina godina pišući o Anastasu Jovanoviću naglašavali veliki značaj njegovog dela i konstatovali, da će se, kada se prikupi i prouči njegova celokupna zaostavština, moći sagledati njegovo mesto i značaj.

U Muzeju grada Beograda; koji poseduje najveći deo umetničke zaostavštine Anastasa Jovanovića, čuva se i zbirka originalnih fotografija, koje je snimio sam Anastas. Na osnovu te, danas tako bogate zbirke (ukupno 892 fotografije) izvanredno dragocene po njenoj kulturno-istorijskoj i dokumentarnoj vrednosti, čine 35 talbotipijska negativa i pozitiva otkupljena 1953. godine od Anastasove kćeri Katarine Jovanović, koja je živela u to vreme u Švajcarskoj u Cirihu.

U tom otkupu, pored originalnih fotografija, nalazili su se i originalni Anastasovi crteži, akvareli i litografije. Nekoliko godina kasnije Muzej grada Beograda otpočinje sistematski prikupljati, pored crteža i litografija, naročito talbotipije i stereoskopske snimke iz privatnog poseda. Danas slobodno možemo reći, da je, osim nekih tridesetak snimaka u privatnom vlasništvu, sve ostalo ili u fondu Anastasa Jovanovića u Muzeju grada Beograda ili u zbirkama drugih beogradskih muzeja i kulturnih ustanova. Posle zbirke Muzeja grada Beograda najbogatiji su fondovi Istorijskog muzeja SR Srbije, Vojnog muzeja u Beogradu, zatim Etiografskog muzeja, Vukovog i Dositejevog i Narodnog muzeja u Beogradu.

Anastas Jovanović, kao izrazita umetnička ličnost, velikog radnog elana, s velikim društvenim i političkim ugledom, na visokom društvenom položaju koji je zauzimao u Srbiji, bio je često predmet intersovanja, pa se dosta pisalo o njemu i njegovom umetničkom radu. Osim kratkih obaveštenja po časopisima o njemu i objavljenih njegovih fotografija, zatim njegovih snimaka raznih ličnosti ili motiva Beograda, i članaka o njemu objavljenih još za života, često je bio pominjan i u objavljenim sećanjima svojih savremenika, poznatih političara ili kulturnih radnika tadašnje Srbije. Počev od fotografske izložbe u Beogradu 1929. godine, o njemu kao fotografu biće sve više reči, beleški i članaka u štampi ili stručnim publikacijama, a naročito ove poslednje decenije, što potvrđuje i prikupljena bibliografija o Anastasu Jovanoviću.

Ukoliko želite da ovu ili neku drugu značajnu istorijsku ličnost obradimo u vašem maturskom radu, slobodno nas kontaktirajte putem maila. Ukoliko želite sami da realizujete svoj rad, šablon za pisanje možete pogledati ovde.